• Mart 31, 2023

Dalış refleksi nedir?

Dalış refleksi nedir?

Dalış refleksi ile her sabah karşılaştığınızı biliyor musunuz? Birçok insan sabah uyandığında yüzünü iki kere yıkamayı düşünmüyor. Ancak sabah rutininizde programlanmış gibi yerine getirdiğiniz alışkanlıklardan birisi yüz yıkamak. Bunu, yüzünüzü soğuk suya daldırmanın memeli dalış refleksi adı verilen bir içgüdüyü tetiklediğinden tamamen habersizce yaptığınızı söylemeliyiz.

1986 yılında iki buçuk yaşındaki bir bebek 66 dakika dondurucu bir suda kaldıktan sonra kurtarıldı. 2009 yılında Fransız dalgıç Stephane Mifsud, 11 dakika 35 saniye durağan nefes tutma konusunda rekor kırdı. 2010 yılında başka bir rekor Brezilyalı Ricardo da Gama Bahia’dan geldi. Kendisi 20 dakika 21 saniye boyunca su altında nefesini tuttu.

dalış refleksi

Bu saydığımız rekorlar ve sayamadığımız birçok rekor kulağa oldukça ütopik gelse de gerçekleşti ve birçoğumuz nefesimizi suyun altında ancak makul seviyede tutabildiğimiz için bu rakamlara şaşırdık. Oysaki araştırmacılar bu eyleme sebep olanın suyun altında uzun süre kalmayı sağlayan fizyolojik tepkinin yani dalış refleksinin sebep olduğunu söylüyor. Bebeklerin suda doğuştan yüzebilmesi de tam olarak bununla alakalı.

Derin bir su havuzuna daldığınızda iki şey olur; nefesinizi tutarsınız ve yüzünüz soğumaya başlar. Aslına bakarsanız insanlar ve diğer memeliler nefes almak için havadaki oksijene ihtiyaç duyar ve “memeli dalış tepkisi” su altında hava solumak imkansız olduğu için vücudun daha düşük bir oksijen seviyesine dayanmasını sağlayan fizyolojik bir koruyucu mekanizma olarak karşımıza çıkar. Bir başka deyişle vücudumuzun beyne ve kalbe kan iletimini otomatik olarak yerine getirme şeklidir.

Yüzü soğuk suya daldırma, yüzdeki beşinci kafa siniri olarak adlandırılan trigeminal siniri harekete geçirerek beyne sinyal gönderir. Beyin ise daha sonra otonom sinir sistemini harekete geçirir. Otonom sinir sistemi, kalp atışı ve nefes alma gibi eylemleri düşünmeden kontrol etmeyi sağlar. Vagus siniri, kalbin atış hızını yavaşlatır ve daha yavaş attığı zaman oksijen ihtiyacını en aza indirir.

Suya daldığında istemsizce nefes tutma eylemini gerçekleştiren memeliler, dalış yaptıklarında bu refleksi yaşar. Bunu yapabilen insanların yanı sıra birçok hayvan da bulunur. Örneğin bir deniz fili nefesini iki saat boyunca tutabilir. Evet insanlar bir deniz fili kadar usta olmayabilir ancak dalış refleksi olarak su altında nefesimizi tuttuğumuzda kalbimizin ihtiyaç duyduğu oksijeni almasına yardımcı olabiliriz. Çünkü beyninizin ve kalbinizin oksijene ihtiyaç olduğu bir kesindir. İstemli nefes tutma ya da yüzünü soğuk suya daldırma gibi eylemler için dalış refleksini kasıtlı olarak harekete geçirenler de bulunuyor.

Memeli dalış refleksi sırasında üç temel fizyolojik değişiklik göze çarpıyor; kalp atış hızı yavaşlıyor, kan damarları daralıyor, kan kayması olarak adlandırılan sistematik bir kan değişimi meydana geliyor, dalak kasılması yaşanabiliyor. Evrimsel bir adaptasyon olan bu süreci bilinçli bir şekilde harekete geçirmek isteyenler ile nefes tutma süresini iyileştirmek ve sinirleri gevşetmek, yatıştırmak isteyenler de dalış tepkisinden yararlanabilir.

dalış refleksi

Eğer serbest bir dalgıç, yüzücü ya da sörfçüyseniz yapay oksijen kullanmadan su altında kalma sürenizi uzatabilir ya da dalış performansınızı etkileyebilirsiniz. Şöyle ki ciğerlerimiz normalde olduğu gibi nefes alamadığı zaman kaygı devreye giriyor ve beyne panik yapmasını iletiyor. Bu da adrenalin hormonunun salgılanmasına sebep oluyor. Kalp atış hızı yükseldiğinde de yukarıda anlattığımız süreç gerçekleşiyor ve oksijen tüketimi maksimum seviyeye ulaşıyor.

İşin püf noktası ise memeli dalış tepkisini bir iş birlikçi olarak kullanarak vücudun doğal nefes alma tepkisini devre dışı bırakmaktır. Ortalama bir yetişkin dakikada 60 ile 100 kalp atış hızına sahiptir. Deneyimli dalgıçlar ise kalp atış hızlarını dakikada 30 atışa kadar düşürebilir.

Su altındaki en uzun süre nefes tutma rekoru İspanyol serbest dalgıç Dünya Şampiyonu Aleix Segura Vendrell’e aittir. Vendrell, 2016 yılında 24 dakika 3,45 saniye nefesini tutmayı başarmıştır.