• Temmuz 5, 2023

Küresel çip krizi nasıl başladı ve nereye gidiyor?

Küresel çip krizi nasıl başladı ve nereye gidiyor?

Yarı iletken çiplerin eksikliğinin en büyük sonucu olan küresel çip krizi, onun modern dünyadaki kritik rolünü tekrar hatırlatıyor. Büyümenin ve zenginlik yaratmanın en önemli itici gücü olan küreselleşme, dünyamızı çok daha karmaşık hale getiriyor ve bu da birbirine bağlı bir endüstrinin oluşmasına sebep oluyor.

Günümüzde çipler; saatten arabalara, ampullerden buzdolabına, çamaşır makinelerinden tıbbi cihazlara hatta elektrikli diş fırçalarına kadar her şeyin içinde kullanılıyor. Ancak son birkaç yılda çiple dolu akıllı cihazlara yönelik bu eğilim zaruri olarak beklemeye alındı çünkü küresel çip krizi diğer bir ifadeyle çip kıtlığı tüm dünyayı etkisi altına aldı.

Bir çip veya yarı iletken, özellikle elektronik ögelere güç sağlayan önemli bir bileşen. Çip talepleri, Covid-19 öncesinde de arzı aşmıştı ancak pandemi ile birlikte bu çok daha fazla yaşanmaya başladı. İnsanların evlerinde geçirdiği zamanın artması elektronik ürünlere olan talepleri arttırdı ve tedarik zincirini sekteye uğrattı.

Üreticiler ise artan talebi karşılamak adına yeterli çip üretmeye çalıştılar ancak bu zordu. Bunun birinci sebebi limanların bazen aylarca kapanmasıydı. Limanlar açıldığında ise ulaşım zincirinin pek çok parçası limandaki sıkışıklığı kaldıracak kapasitede olmadığı için sorunlar çözülemedi.

PC’ler, dizüstü bilgisayarlar ve akıllı telefonlara talep gittikçe artıyordu. Çevrim içi alışveriş, çevrim içi sanal konferanslar, Zoom gibi platformlar üzerinden toplantıların artması da veri merkezlerinin genişlemesine yol açtı. Yani beklenmedik bir şekilde yüksek talep küresel çip krizini tetikleyen en önemli detaydı.

Bunun yanı sıra başka faktörler de katkıda bulundu. Örneğin 5G’nin tüm dünyada yaygın bir şekilde kullanılabilmesi gibi. Bu teknoloji, akıllı telefonlar için güç yönetimi cihazları gibi daha yüksek yarı iletken içeriği gerektirdi.

Çip üretiminde dünya üzerindeki üretimin büyük bir kısmını karşılayan ABD ve Çin’de de üretimde yaşanan sorunlar mevcuttu. Pandemi sırasında yaşanan lojistik sorunlar, fabrikalardaki yangın olayları ve yerel durumların hepsi tedarik kesintilerine sebep oldu.

Çip üretim kapasitesinin en çok olduğu yerlerin başında Asya ülkeleri geliyor. Oranlara bakılacak olursak yüzde 75’i Güney Kore, Japonya ve Tayvan arasında geri kalanı da Singapur ve Malezya gibi ülkelerde. Yüzde 20’si ise ABD’de diyebiliriz. Üreticiler arasında TSMC, Intel, Samsung, SK Hynix, Micron, UMC, GlobalFoundries ve SMIC yer alıyor. Küresel çip krizi sonrasında ülkelerin verdiği teşviklerle birlikte çip üretiminin biraz daha hızlanması bekleniyor.

Ancak bu tesislerin oluşturulması yıllar alıyor ve daha fazla sipariş almak bu kıtlığın daha uzun sürmesine sebep olabilir. Ayrıca bu tesislerin kurulumu oldukça pahalı ve birçok riski içinde barındırıyor. Uzun vadeli vizyon, planlama eksikliği ve yatırım sorunları bu noktada başarısızlığa sebep olabilir.

küresel çip krizi

Küresel çip krizinin etkileri nelerdir?

Yarı iletken kıtlığı elbette tüketicileri büyük ölçüde etkiledi. Küresel tedarik zincirini bozdu ve elektronik üretiminin kısıtlanmasına neden oldu. Bu da çip fiyatlarının ve dolayısıyla elektronik cihazların da fiyatlarının artmasını beraberinde getirdi.

Öyle ki Apple ve Samsung gibi şirketler çip krizine karşı önlem almalarına ve stok yapmalarına karşın üretimde sorunlarla karşılaştı. Böyle büyük şirketlerin yaşadığı sorunları göz önüne aldığımızda küçük işletmelerin daha fazla sıkıntı çektiği aşikardır.

Bu da zaman içinde arz ve talep arasındaki uçurumun artmasına sebep oldu. Bu tutarsızlık elektronikte maliyetlerin artmasına, daha uzun süre beklemelerine, ürünlerin bulunamamasına sebep olmaya başladı. Yapılan stoklar telefon sektörünü bir nebze kurtardı ancak otomotiv sektörü üzerine düşen payı fazlasıyla aldı.

Krizden en çok otomotiv sektörünün etkilediğini düşünürsek pandeminin ilk günlerinden itibaren otomotiv şirketleri uzun vadeli planlarını iptal etti. Üretim planlarını yeniden düzenleyen otomotiv sektöründe yeni araç bulunamaz oldu bu nedenle ikinci el piyasası yükseldi. Birçok yerli üretici yüksek çip fiyatları ve düşük bulunabilirlik nedeniyle araç fiyatlarını yükseltmek zorunda kaldı. Küresel otomobil üreticileri de bu kriz nedeniyle pazar paylarında kayıplar yaşadı.

Küresel çip krizinin ne zaman sonlanacağı belli değil. Tahminler yeni üretim tesisleriyle birlikte 2023 yılında çip krizinin sonlanacağı yönündeydi. Konuyla ilgili yapılan açıklamalar küresel çip krizinin en kötü günlerinin geride kaldığını işaret ediyor. Bu durumda yakın zamanda arz talep dengesini koruyacak şekilde yarı iletken çiplerin üretilebileceği düşünülüyor.