• Mayıs 31, 2023

İş dünyasında “cam tavan” nasıl kırılır?

İş dünyasında “cam tavan” nasıl kırılır?

Cam tavan (glass ceiling), kadınların ve azınlık grupların daha yüksek başarı seviyesine ulaşmaya çalışırken karşılaştıkları görünmez engelleri anlatan bir metafordur. Bu engeller, resmi bir politika doğrultusunda yapılmaktan ziyade, kişinin yeteneklerinden bağımsız olarak onların üst düzey pozisyonlarda ilerlemesini engelleyen ve zamanla anlaşılan önyargıları ifade eder.

Kadınlar, cam tavan teriminin atfedildiği bir grup olsa da tarihsel olarak yeterince temsil edilmeyen gruplar, bireyler ve erkekler de cam tavan engeli ile karşılaşabilirler. Cam tavan ifadesinde bulunan “cam” benzetmesi de bu grupların karşısına çıkan engellerin görünmezliği ile ilgilidir.

Tarihsel süreç

Cam tavan kavramı ilk olarak 1978 yılında Marliyn Loden’in New York’taki bir Kadın Fuarı’ndaki konuşması esnasında ortaya çıktı. Fuara, kadınların iş yerlerinde ilerlememelerine sebep olan engellerden kadınların nasıl sorumlu olduğunu tartışması için davet edilen Loden, bunun yerine kadınların görmezden gelinmesine sebep olan “cam tavan” meselesinden bahsetti.

Kavram daha sonra ünlü bir gazete olan Wall Street Journal aracılığı ile 1986 yılında yeniden gündeme getirildi ve popüler oldu. Zaman içinde daha fazla duyulmaya başlayan kavram literatürde yer almayı başardı. Ek olarak aynı durumu yaşayan azınlıkların da ifadelerini güçlendirmek için kullanıldı.

Terimin icat edilmesinden sonra kadınlar iş hayatında dikkate değer kazanımlar elde ettiler. Kadın çalışan sayısının istihdamın birçoğunda yer alması ve üniversiteli işçilerin yarısından fazlasını oluşturması da bunun bir ispatı olarak gösterilebilir. Ancak bu yine de kadınların genellikle kendilerini ekonomik gerilemelere karşı savunmasız bırakan işlerde çalışmaya teşvik edildiği gerçeğini değiştirmiyor.

Üstelik kadınların iş gücüne olan katkısının artmasıyla işletmelerdeki cam tavanın varlığı çok daha fazla fark edilebilir hale geliyor. Bu kavramı daha iyi anlamak ve bu konuda neler yapılabileceğine kafa yormak için ona katkıda bulunan diğer faktörlere bakalım.

cam tavan
Cam tavanı kırın!

Bu cümleyi de Loden aynı konuşmada kullanmıştı ve o günden beri cam tavan durumu yaşayan kişiler onunla mücadele etmeye çalışıyor. Ancak bu duruma sebep olan başka faktörler de bulunuyor. Bunların başında ise insanlara genelde doğumla birlikte yüklenen cinsiyet rolleri bulunuyor. Genellikle bizim kültürümüzde de olduğu üzere kadınlar genelde anaç, uzlaşmacı ve kibar olmakla yükümlü görülüyor.

Dolayısıyla kariyer yapma çabalarına rağmen ev işlerinin yükünü omuzlamaları ile birlikte, aynı beklentilerle karşılaşmayan erkeklerle rekabet ederek kurumsal olarak yükselmeye çalışan kadınlar genellikle daha fazla bir stres ve baskı ile karşılaşıyor.

Bunun dışında cinsiyetlere dair önyargılar da kadınların cam tavan durumunu yaşamasına sebep oluyor. Cinsiyet önyargısı, bir cinsiyeti diğerine tercih etme eğilimini ifade ediyor ve yapılan araştırmalar bu önyargıların kadınları daha fazla etkilediğini ortaya koyuyor. Kadınların yüzde 42 oranında işyerinde cinsiyete dayalı ayrımcılığa maruz kaldığını belirten araştırma, erkeklerde bu oranın yüzde 22 olduğunu gösteriyor.

Bu önyargıların temelinde de kadınların nasıl algılandığı yer alıyor. Örneğin kadın liderler erkek liderlere göre neredeyse 2 kat daha fazla kıdemsiz zannediliyor. Bu nedenle kadınların güçlü konumlara ulaşması ve kendilerini yüksek hiyerarşik tabloda ifade edebilmesi daha zor hale geliyor.

Cinsiyet önyargısının yanı sıra bilinçsiz önyargılar da bu sürece katkıda bulunuyor. Bu da kişilerin benzer ilgi alanlarına ve benzer yaşam tarzına sahip oldukları kişileri daha fazla tercih etme eğilimi ile ortaya çıkıyor. Yani insanların bir ortak noktası varsa birbirlerini sevme ihtimalleri daha fazla oluyor. İşe alım uzmanlarının bu davranış tarzı da kadınların kariyer fırsatlarını ortadan kaldıran etkenlerden biri olarak karşımıza çıkabiliyor.

cam tavan
Cinsiyet eşitliğini teşvik etmek

Cam tavan sorununun nasıl işlediğine dair bir bakış açısına sahip olduğumuzda engellerin neler olduğunu belirlemek daha kolay oluyor. Özellikle işletmeler bu bilinci geliştirmeli ve iş yerlerini nasıl iyileştirebilecekleri üzerine adımlar atmalıdır.

İş yerlerinin bu önyargıları kırmak için yapabileceği bazı uygulamalar:

  • Kör aday taraması yapmak
  • Düzenli önyargı kırma eğitimleri vermek
  • İşe alma ve terfi hedeflerini somut bir şekilde belirlemek
  • Şirket genelinde şeffaflık sağlamak

Eğer bir çalışansanız, cam tavanı kırmak için öncelikle size biçilen değerde olmadığınızı fark ederek başlayın. Çünkü cam tavan, siz herhangi bir pozisyonda son derece yeterli bile olsanız, yine de size bu fırsatın verilmeyeceği anlamına gelir. Bununla karşılaştığınız zaman;

  • Hayal kırıklığınızın davranışlarınızı kontrol etmesine izin vermeyin
  • Konuyla ilgili farkındalığınızı geliştirin ve fırsatları belirleyin
  • Endişelerinizi dile getirin ve önemli müttefikler bulun
  • İlgili birimlerin konuyu unutmasına izin vermeyin
  • Kendi gelişimiz için sorumluluk alın
  • Sabırlı ama iddialı olun

Cam tavanı kırmak her zaman kolay değildir çünkü bunun için kuruluşun da köklü adımlar atması gerekir. Bu geride tutulma davranışı, maruz kalan bireylerin tepkilerinde değişikliğe yol açabileceği ve verimi azaltabileceği bilinci ile üst düzey yöneticiler tarafından fark edilerek önlem alınmalıdır. Bu noktada kuruluşlar kendilerine bu konuda dürüst davranarak kendilerini gözden geçirirlerse modern dünyada kadınların ve azınlıkların kendilerini hak ettikleri yerlerde görmelerini sağlayabilir.